Descrizione
Sa Crèsia de sartu ca in diri de oi est numenada S. Maria si ndi pesat apitzus de un'impiantu termali de edadi romana de su sèculu II Ap.C. Apustis, in edadi tradu-antiga (sèculu V Ap.C.) fiat stètia arrangiada torra e impreada comenti a àula de cultu cristiana difatis is scavus de is annus 2000 ant bogau a pillu una fonti de batiàriu a intrada cun aciuvadura chi arribat de cuddu perìodu. Apustis in edadi giuigali in su 1089 su giugi de Casteddu, Costantinu, iat donau in donu sa cresiedda e su territòriu a ingìriu a unus cantu mòngius Vittorinus, bènnius de Marsìllia, innui iant fundau una Crèsia in onori a S. Maria de su Paradisu, de issus venerada. A pustis de sa presèntzia issoru sa crèsia fiat arruta a ruina fintzas a su sèculu XVII, candu is Spagnolus iant invàdiu sa Sardigna, colonizendu fintzas sa zona de Biddaramosa, innui iant postu a nou sa cresiedda, custa borta in onori de S. Maria de Montserrat. S'aspetu de oi de sa Crèsia arribat de su 1926 annu de s'ùrtimu annoamentu muràriu suu. S'impiantu de is bàngius e de sa cresiedda de sartu cumentzat cun un'arcu costruiu cun sa tènnica romana narada "Opus Mixtum" de su sèculu II Ap.C., fiat una fentana manna de is bàngius, comenti podint dimustrai is brochetus de làdiri, chi acabant a metadi de s'arcu; apustis, in su perìodu paleocristianu fiat stètia impreada torra comenti a intrada. Aintru de sa crèsia si podit biri su muru chi a s’acabu s'abrentat in pitzus: custu si fait cumprendi chi sa bòvida teniat una cobertura "a carrada". Is stampus imbetzes si faint a notai ca in sa parti prus arta cun probabilidadi depiant cuntenni pilastrus chi teniant sa punna de sustentai sa cobertura. Prus in bàsciu si podint biri is nitzas chi in edadi romana fiant impreadas po cuntenni is stàtuas de is divinidadis de issus veneradas, apustis impreadas torra de is cristianus pro allogai su bultu de su santu. Is termas romanas fiant edifìtzius pùblicus cun impiantus chi oi eus a nai igiènicu-sanitàrius. Custus edifìtzius funt is antitzipadoris de is impiantus de oi e rapresentànt unu de is logus printzipalis de atòbiu duranti sa Roma antiga. Is primas termas fiant nàscias in logus innui si podiant sfrutai is benas naturalis de àcuas callentis o dotadas de particularis virtudis curativas. Cun su passai de su tempus, mescamenti duranti s'edadi imperiali, comenti in su casu nostru, si fiant difùndias fintzas aintru de is tzitadis o aintru de is villas, gràtzias a su svilupu de tècnicas semper prus evòlvias de callentamentu de is àcuas. Su svilupu internu tìpicu fiat su de una sutzessioni de aposentus, cun a s'internu unu lacu de àcua frida, s’aposentu de su frigidàrium cun àcua a temperadura bàscia, sighida a s'esternu de su calidàrium, in generali rivòlgiu a mesu diri, cun batzinus de àcua callenti. Intre su frigidàriu e su calidàriu ddoi fiant in unus cantus casus un'aposentu mantènniu a temperadura moderada, su tepidàrium, aposentu ca fiat acanta a su calidàriu innui fiat creau unu sfridamentu artifitziali. A ingìriu de custus spàtzius printzipalis, s'isvilupant is spàtzius atzessòrius: s'apodytèrium (unu spàtziu non callentau impreau po si spollincai), sa sàuna, s’aposentu de pulitzia, sa palestra. A s'internu de is termas prus pomposas (comenti a is Termas de Caracalla) fadiat a agatai spàtziu fintzas pro teatrus piticus, funtanas, mosàicus, stàtuas e àteras òperas de arti, bibliotecas, salas de stùdiu e fintzas butegas. In su casu nostru s'impiantu termali depiat essi piticu ca depiat satisfai is bisòngius de una comunidadi non numerosa meda. Su sistema ìdricu moviat de unu putzu, e s'àcua arribat a s'impiantu termali pro mèdiu de unu sistema de canalis sofisticau. S'àcua fiat callentada de unu forru de cracina. Is bartzas fiant rivestidas aintru de su cociupistu unu materiali impermeàbili chi preservat is lacus de s'umidadi, a s'internu sa crèsia presentat una strutura simpri meda. Sa festa de sa Santa est tzelebrada s’8 de Cabudanni, però is tzelebratzionis in onori suu incumentzant su 7 e acabant su 9. Duranti custas diris su bultu de Santa Maria est portau de sa comunidadi me in is bias de sa bidda e venerau cun devotzioni.
L'attuale Chiesa campestre di S. Maria sorge su un impianto termale di età romana del II secolo d. C. In seguito, in età tardo-antica (V secolo d. C.) venne risistemata come aula di culto cristiana infatti gli scavi degli anni 2000 hanno messo alla luce una fonte battesimale ad immersione risalente a quel periodo. Successivamente in età giudicale nel 1089 il giudice di Cagliari, Costantino, diede in dono la chiesetta ed il territorio circostante a dei monaci Vittorini, provenienti da Marsiglia, dove vi fondarono una Chiesa in onore a S. Maria del Paradiso, da loro venerata. Dopo la loro presenza la chiesa cadde in rovina sino al XVII secolo, quando gli Spagnoli invasero la Sardegna, colonizzando anche la zona di Vallermosa, dove misero a nuovo la chiesetta, questa volta in onore di S. Maria di Montserrat. L’aspetto attuale della Chiesa risale al 1926 anno della sua ultima ristrutturazione. L’impianto termale e della chiesetta campestre inizia con un arco costruito con la tecnica romana detta "Opus Mixtum" del II secolo d.C., era un finestrone delle terme, come possono dimostrare i blocchetti in terra cruda, che concludono a metà dell'arco; in seguito, nel periodo paleocristiano venne riutilizzato come entrata. All’interno si può notare il muro che alla fine tende a curvarsi verso l'alto: questo ci dimostra che il tetto aveva una copertura "a botte". I buchi invece che si possono notare nella parte superiore probabilmente dovevano contenere dei pilastri che avevano la funzione di sostenere il tetto. Più in basso è possibile scorgere delle nicchie che in età romana erano utilizzate per contenere le statue delle divinità da loro venerate, in seguito riutilizzate dai cristiani per ospitare il simulacro del santo. Le terme romane erano edifici pubblici con impianti che oggi chiameremo igienico-sanitari. Questi edifici sono i precursori degli impianti odierni e rappresentavano uno dei principali luoghi di ritrovo durante l'antica Roma. Le prime terme nacquero in luoghi dove era possibile sfruttare le sorgenti naturali di acque calde o dotate di particolari doti curative. Col tempo, soprattutto durante l'età imperiale, come nel nostro caso, si diffusero anche dentro le città o dentro le ville, grazie allo sviluppo di tecniche sempre più evolute di riscaldamento delle acque. Lo sviluppo interno tipico era quello di una successione di stanze, con all'interno una vasca di acqua fredda, la sala del frigidarium con acqua a temperatura bassa, seguita all'esterno dal calidarium, generalmente rivolto a mezzogiorno, con bacini di acqua calda. Tra il frigidario e il calidario vi era in alcuni casi una stanza mantenuta a temperatura moderata, il tepidarium, stanza adiacente al calidario in cui veniva creato un raffreddamento artificiale. Attorno a questi spazi principali, si sviluppavano gli spazi accessori: l'apodyterium (uno spazio non riscaldato adibito agli spogliatoi), la sauna, la sala di pulizia, la palestra. All'interno delle terme più sontuose (come le Terme di Caracalla) si poteva trovare spazio anche per piccoli teatri, fontane, mosaici, statue e altre opere d'arte, biblioteche, sale di studio e addirittura negozi. Nel nostro caso l’impianto termale doveva essere piccolo perché doveva soddisfare le esigenze di una comunità non molto numerosa. Il sistema idrico partiva da un pozzo, e l’acqua arrivava all'impianto termale tramite un sofisticato sistema di canalizzazioni. L’acqua calda veniva riscaldata da una fornace. Le vasche erano internamente rivestite dal cocciopesto un materiale impermeabilizzante che preservava le vasche dall'umidità, all’interno la chiesa presenta una struttura molto semplice. La festa della Santa è celebrata l'8 Settembre, però le celebrazioni in suo onore incominciano il 7 e finiscono il 9. Durante questi giorni il simulacro di Santa Maria viene portato dalla comunità per le vie del paese e venerato con devozione.
Sa Crèsia de sartu ca in diri de oi est numenada S. Maria si ndi pesat apitzus de un'impiantu termali de edadi romana de su sèculu II Ap.C. Apustis, in edadi tradu-antiga (sèculu V Ap.C.) fiat stètia arrangiada torra e impreada comenti a àula de cultu cristiana difatis is scavus de is annus 2000 ant bogau a pillu una fonti de batiàriu a intrada cun aciuvadura chi arribat de cuddu perìodu. Apustis in edadi giuigali in su 1089 su giugi de Casteddu, Costantinu, iat donau in donu sa cresiedda e su territòriu a ingìriu a unus cantu mòngius Vittorinus, bènnius de Marsìllia, innui iant fundau una Crèsia in onori a S. Maria de su Paradisu, de issus venerada. A pustis de sa presèntzia issoru sa crèsia fiat arruta a ruina fintzas a su sèculu XVII, candu is Spagnolus iant invàdiu sa Sardigna, colonizendu fintzas sa zona de Biddaramosa, innui iant postu a nou sa cresiedda, custa borta in onori de S. Maria de Montserrat. S'aspetu de oi de sa Crèsia arribat de su 1926 annu de s'ùrtimu annoamentu muràriu suu. S'impiantu de is bàngius e de sa cresiedda de sartu cumentzat cun un'arcu costruiu cun sa tènnica romana narada "Opus Mixtum" de su sèculu II Ap.C., fiat una fentana manna de is bàngius, comenti podint dimustrai is brochetus de làdiri, chi acabant a metadi de s'arcu; apustis, in su perìodu paleocristianu fiat stètia impreada torra comenti a intrada. Aintru de sa crèsia si podit biri su muru chi a s’acabu s'abrentat in pitzus: custu si fait cumprendi chi sa bòvida teniat una cobertura "a carrada". Is stampus imbetzes si faint a notai ca in sa parti prus arta cun probabilidadi depiant cuntenni pilastrus chi teniant sa punna de sustentai sa cobertura. Prus in bàsciu si podint biri is nitzas chi in edadi romana fiant impreadas po cuntenni is stàtuas de is divinidadis de issus veneradas, apustis impreadas torra de is cristianus pro allogai su bultu de su santu. Is termas romanas fiant edifìtzius pùblicus cun impiantus chi oi eus a nai igiènicu-sanitàrius. Custus edifìtzius funt is antitzipadoris de is impiantus de oi e rapresentànt unu de is logus printzipalis de atòbiu duranti sa Roma antiga. Is primas termas fiant nàscias in logus innui si podiant sfrutai is benas naturalis de àcuas callentis o dotadas de particularis virtudis curativas. Cun su passai de su tempus, mescamenti duranti s'edadi imperiali, comenti in su casu nostru, si fiant difùndias fintzas aintru de is tzitadis o aintru de is villas, gràtzias a su svilupu de tècnicas semper prus evòlvias de callentamentu de is àcuas. Su svilupu internu tìpicu fiat su de una sutzessioni de aposentus, cun a s'internu unu lacu de àcua frida, s’aposentu de su frigidàrium cun àcua a temperadura bàscia, sighida a s'esternu de su calidàrium, in generali rivòlgiu a mesu diri, cun batzinus de àcua callenti. Intre su frigidàriu e su calidàriu ddoi fiant in unus cantus casus un'aposentu mantènniu a temperadura moderada, su tepidàrium, aposentu ca fiat acanta a su calidàriu innui fiat creau unu sfridamentu artifitziali. A ingìriu de custus spàtzius printzipalis, s'isvilupant is spàtzius atzessòrius: s'apodytèrium (unu spàtziu non callentau impreau po si spollincai), sa sàuna, s’aposentu de pulitzia, sa palestra. A s'internu de is termas prus pomposas (comenti a is Termas de Caracalla) fadiat a agatai spàtziu fintzas pro teatrus piticus, funtanas, mosàicus, stàtuas e àteras òperas de arti, bibliotecas, salas de stùdiu e fintzas butegas. In su casu nostru s'impiantu termali depiat essi piticu ca depiat satisfai is bisòngius de una comunidadi non numerosa meda. Su sistema ìdricu moviat de unu putzu, e s'àcua arribat a s'impiantu termali pro mèdiu de unu sistema de canalis sofisticau. S'àcua fiat callentada de unu forru de cracina. Is bartzas fiant rivestidas aintru de su cociupistu unu materiali impermeàbili chi preservat is lacus de s'umidadi, a s'internu sa crèsia presentat una strutura simpri meda. Sa festa de sa Santa est tzelebrada s’8 de Cabudanni, però is tzelebratzionis in onori suu incumentzant su 7 e acabant su 9. Duranti custas diris su bultu de Santa Maria est portau de sa comunidadi me in is bias de sa bidda e venerau cun devotzioni.